søndag 22. mai 2016

Sunnmøre Villsaulag: Årsmøte 2016

Torsdag 12. mai vart det avhelde årsmøte i Sunnmøre Villsaulag på Lanternen i Herøy. Årsmøtet starta med ein fagdel, der utviklinga innan produksjonstilskot og villsau-ull stod på agendaen. Mone Løvøy rapporterar:

20 medlemmar møtte opp til årsmøte, som starta med ein fagdel der vi hadde besøk av Oddvar Gjerde frå landbrukskontoret. Vi snakka også litt om villsau-ull som råvare og resurs.

Produksjonstilskot:
Gjerde informerte om endringane for produksjonstilskot som kom etter den nye regjeringa i 2014. Kravet om omsetning på 20 000 kr fall då vekk, i staden kom eit frådrag i tilskotet på kr 6000. I tillegg har fylkesmennene på vestlandet gått saman og utarbeidd felles retningslinjer som landbrukskontora skal bruke saman med ei skjønnsmessig vurdering.
Desse retningslinjene går ut frå tanken om «allminneleg jordbruksdrift», at ein skal ha ei næringsinntekt (drive produksjon) og omsette slakt. Det vert rekna med at ein minst skal ha 0,91  slakta lam pr søye. Alternativt må ein dokumentere sal av livdyr og eller at ein har sett på/overvintra ein del lam. Departementet seier tydeleg at dei ynskjer at flest mogleg av lamma vert slakta om hausten.

Oddvar Gjerde oppklarar situasjonen rundt kriteria for tilskot
I tillegg er det slik at Gamal Norsk rase skal ha eit snitt på 12,9 kg i slaktevekt for å få tilskot, det er likevel godkjent eit avvik på 70%, slik at dersom ein har mindre enn gjennomsnittleg 9 kg slaktevekt pr dyr vil det kunne gje trekk/eller ikkje tilskot.  Det vart ein diskusjon der det kom fram at Norsk Villsaulag har tenkt å gå inn for at ein skal vurdere slakteklasser i staden, fordi sjølv om lam av Gamal Norsk Sau er av ulik storleik om hausten, vil dei fleste likevel vere slaktemodne. 
Det er også viktig å merke seg at ein må sørge for at alt på søknadsskjemaet skal vere rett, for at ein ikkje skal få trekk. Har ein sendt inn før fristen, og oppdagar ein feil, så kan ein levere ny søknad på papir til landbrukskontoret innan fristen.
Gjerde seier at dersom vi vil fremje endringar, må det jobbast opp mot Sau og Geit og Småbrukarlaget.

Villsau-ull som råvare og resurs:
Bruken av ull er meir i tida, og difor er dette tema. Me må verte meir beviste på ulla som resurs. Sunnmøre Villsaulag hadde ullkurs på Larsnes i vinter, og kanskje vil vi køyre eit slikt kurs til, og dersom interesse eit oppfølgingskurs.
Dersom ein vil sende ull til spinning sjølv, kan ein det, men det er eit års ventetid frå du «melder inn» ulla til du får sendt den. Du kan sende blant anna til Selbu spinneri og Telespinn.
Eit tips frå eit par av medlemmane er at villsau-ull «jagar» vekk hjort og rådyr. Dersom ein heng ull rundt eigedomen, vil dyra ikkje kome inn. Det er forsøkt for eksempel i ein frukthage på Linge i Valldal, med godt resultat.
North Atlantic Native Sheep And Wool Conference vert halden i Lofoten 21. - 25. september 2016. De kan lese meir om denne på nettsida http://www.native-sheep.no/ eller på facebook: North Atlantic Native Sheep and Wool Conference.

I samband med denne konferansen vert det ei utstilling på Gjermundnes i veke 46-48. Her viser Karin Flatøy Svarstad produkt av skinn og ull frå alle landa som er med.  Vi vert oppfordra til å ta turen til denne utstillinga.

Årsmøtet

Etter fagdelen var ferdig, vart det servert mat, før det formelle årsmøtet tok til.

Alv Ottar Folkestad, som har vore leiar i gjeldande periode, vart i 2015 valt til ny leiar i Norsk Villsaulag, og ønskja difor avløysing i lokallaget. Egil Kvalsund, som også tidlegare har hatt leiarvervet, vart ny leiar. 

Alv Ottar (til venstre) mottek heimedyrka blomar som takk for innsatsen frå Egil Kvalsund, som vart ny leiar.

Driv du med villsau på Sunnmøre, og er endå ikkje medlem? Meld deg inn i dag å ta del i spennandes villsau-aktivitetar!

onsdag 11. mai 2016

Beitetrykk i kystlynghei


Tre rådgjevarar i Rogaland har sett på beitetrykk i kystlynghei med fokus på produksjon av kjøtt og produksjon av landskap.  Arbeidet med rapporten kom i gang ut frå eit ønske om å samla nye og gamle data rundt bruk av kystlynghei som beiteressurs. Rapporten er ikkje heilt fersk, men er stekt anbefalt til alle som endå ikkje har lest den, og vil fungere som eit godt underlag til fagdagen om kystlynghei som skal arrangerast i samband med årsmøtet i NVL den 3. juni i Haugesund.




onsdag 30. mars 2016

Hald av datoen - årsmøte i Norsk Villsaulag 4. og 5. juni

Det vert årsmøte i Norsk Villsaulag den 4. og 5. juni 2016 med Haugaland Villsaulag som praktisk arrangør.


Stad: Park Inn by Radisson Haugesund Airport Hotel.
Tidlegare har årsmøtet starta kl. 11.00 med lunsj og fagleg innhald etter det. Det vert truleg også tilfellet i år. Endeleg tidspunkt vert varsla i innkallinga.

Vi diskuterer fagleg tema og er open for innspel.  Førebur samling av rasetypisk villsau frå fleire brukarar på sundagen herunder 2 kandidatar til seminverar.  Her kan vi få ei god drøfting av korleis villsauen skal sjå ut.

Styret i Norsk Villsaulag sender endeleg innkalling.

(saka fortsett under bilete)
Brenning av kystlynghei - Foto: Daniel Fjørtoft

I samband med årsmøtet vert det også arrangert Kystlyngkonferanse fredag 3 juni.

Dette er ein konferanse restaurering av kystlynghei.  Målgruppe er brukarar/bønder som beiter og skjøtter kystlynghei. På bakgrunn av erfaringar frå Haugalandet tek vi opp tilretteleggjing, informasjon, organisering og gjennomføring.

Aktuelle tema er vedtekter for beitelag, avtalar med grunneigarar, regler for gjerder og bruk av marka, korleis finne og tolke gamle gjerdeskjøn og andre tema.

Av "autoritetar" kjem professor Anders Lundberg UiB, Mons Kvamme frå Lyngheisenteret, Audun Steinnes frå Fylkesmannen i Rogaland og Annlaug Fludal frå Landbruksrådgjevinga.
Av brukarar prøver vi å få med nøkkelpersonar frå dei 10-12 prosjekta som er i gong på Haugalandet.

Konferansen er på same hotellet som årsmøtet, men dagen før, fredagen, heile dagen.  Detaljar kjem vi attende til.

For Haugaland Villsaulag
Ove Stumo

Leiar

fredag 25. mars 2016

Lammetid i villsaubeita – pass på kor du går; og ikkje minst hunden din!

I desse dagar startar det som av mange vert rekna som vårens vakraste eventyr, lamminga! Pass på kor du ferdast, slik at eventyret får ein lykkeleg slutt!

Innan villsaudrifta, lammar dyra normalt utandørs. Sauane har sterke instinkt når det kjem til lamminga, og dei trekkjer bort frå flokken, og finn seg ein egna stad der dei får vere i fred og kjenner seg trygge. Ofte er dette bak ein knaus, ein steingard, ei rot eller noko anna som gjev livd i terrenget. Her lammar søya, og brukar den første tida etterpå på å verte kjent med lamma, og ikkje minst let lamma verte kjent med ho. Først nokre dagar seinare vil søya og lamma trekkje tilbake til flokken.
Søye med lam på Uksnøya - Foto: Daniel Fjørtoft

Denne første tida er ei ekstremt viktig tid for dyra, og forstyrringar denne tida kan få fatalt utfall. Sidan dei ikkje lenger held seg i lag med resten av flokken og gøymer seg i terrenget, er det svært lett å kome brått på når ein går på tur i eit villsaubeite. Difor bør ein halde seg til opne områder der ein ikkje kjem brått på. Om det skjer, kan søya verte so skremt at ho kan forlate lamma sine, og sidan dei endå ikkje er knytt til mor si, kan lamma fort søkje mot menneskja. Dei vert også svært utsatt for rovfugl, som sjeldan er langt unna, og veit å nytte høvet når det byr seg.

Søyer med lam på Uksnøya - Foto: Daniel Fjørtoft
Om du skulle vere uheldig å skilje mor og lam, ikkje plukk opp lammet, men trekk deg unna og følg med om søya kjem tilbake til lamma frå trygg avstand. Om du er usikker, bør du kontakte dei som driv med sauane, og varsle om situasjonen. Om lamma vert plukka opp, eller kjem heilt bort frå mora, er å ta dei heim som flaskelam som oftast den einaste måten å redde dei på. Dette er sjølvsagt både ein risiko for lammet, og eit stort arbeid for bonden.

Hundar er også ein stor trugsel for både vaksne dyr og lam. Dei treng ikkje å bite dyr for å drepe. Å skilje mora frå lamma, eller springe etter dei er nok til å påføre stor skade for både dyr og bonde. Husk den generelle bandtvangperioda, og bruk føre var prinsippet når du ferdast i terrenget. Om du har med hund i eit villsaubeite, skal hunden alltid haldast i band, uansett når på året det er, for å unngå unødige situasjonar. Sjå mellom anna "Hundelova" § 3 om generell aktsemd, § 4 om sikring av hund og § 6 for bandtvang.

Norsk Sau og Geit har utarbeidd ein tiltaksplan for hundeangrep som kan vere smart å ta ein kik på for dei som driv med villsau. Klikk her for å opne denne.

Foto: Daniel Fjørtoft

Som preventivt tiltak kan det også vere smart å sette opp skilt på grinder, flytebrygger og andre strategiske punkt rundt beiteområdet, slik at ein unngår unødige situasjonar. Då kan det også vere lurt å ta med kontaktinformasjon for dei ansvarlege for dyra, slik at turgåarar raskt kan kome i kontakt om noko skulle skje.

Del gjerne saka, slik at flest mogleg får med seg dette.



På vegne av styret i NVL,
Daniel Fjørtoft

torsdag 24. mars 2016

Villsau i vinterlandet - dramatikk i villsaudrifta

Leiar i Norsk Villsaulag, Alv Ottar Folkestad, deler litt av eigne erfaringar rundt utfordringar ein kan kome bort i, i denne rapporten frå villsaudrifta hans på Sunnmøre. 

 

Etter slakting og paringstid roa tilværet seg ned til det rutinemessige for villsauflokken etter som dagane vart korte fram mot solsnu. Dyra bar med seg ein sommar av beste slaget i form av runde ryggar og tette fellar og dette kom vel med etter kvart som vinteren synte seg som ein vestlandsvinter av det gamle slaget. Kort veg frå sønnavind og regn til nordvest og nordaver med snøbyger langt ned i fjella og til slutt heilt til sjøs. For så å snu mot søraust og fønvind med sommartemperaturar over ein dag eller ei natt før det kom ny runde med vind og regn og til slutt ei ny snøbyge etter at den snøen som kom sist hadde forsvunne like fort som han kom. Med andre ord like vekslande i temperatur som i vind og nedbør. Og med nyåret passert vart han sanneleg meir spandabel også med snøfall og kuldegrader. Men stort sett ikkje meir enn at dyra kunne skjøtte sitt, trekte meir inn i skogbotnen der tilgangen på lyng og grønt ikkje var alt for mykje hindra av snø sjølv om det var gode halvmeteren med snø i ope lende.

Det gav opptakta til drama nr. 1, 20. januar 2016:

Ørnhild - Foto: Alv Ottar Folkestad

På heimveg frå tidleg frisørtime og med presentabel nakkestuss møtte eg saueflokken i tettpakka formasjon midt på vegen nær heime, i same område som dei beita på lyng og gras og kvist då eg reiste heimanfrå. Alle dyra vende same veg og med augo nagla mot eitkvart i den retninga. I det eg stogga bilen og såg til sides, letta ei kongeørn frå ei opning mellom ungfuruene og drog seg med tunge vengeslag opp i lufta og sigla seg unna, rundt 20 meter frå vegen. Dyrespor med vengeslagmerke rundt gav lite tvil om kva som hadde gått føre seg, og eg var ute av  bilen i neste augneblink og vassa gjennom snøen fram til der ørna letta.

Ulldottar og blod i snøen gav dårlege odds, men då eg kom fram til dyret og fekk betre oversikt, blinka det likevel i liv frå auget på sauen som låg halv nedgraven i snø. Ei rask handfaring gav ikkje alt for mykje håp, begge øyrene var klipte av og med blødande sår. Langs ribbesida såg huda ut til å vere skrelt av der ulla var ribba i eit stort felt. Med manglande øyrer var der ingen øyremerke, men sauen var likevel kjennbar nok på horn og andletsmønster, ei halvtanna års gimmer og ikkje større enn at ho var lett i ta i fanget og bere til lasteromet i bilen. Telefon til veterinæren i Ulsteinvik. Ikkje lenge etter var vi på veg dit, og under vegs vakna nok livslysta hos den skadde som kom seg på beina og heldt seg slik til fagmannen kunne ta ein betre sjekk. Og under over under: Øyrene mangla rett nok, berre tjafsar var att rundt rota, men nærare undersøking synte ingen livstrugande skade der. Heller ikkje på ribba, som var snauplukka for ull, var det anna enn skrubbsår i huda, langt frå så alvorleg som det syntest i starten.

Enden på turen til veterinæren var ein god dose med antibiotika og porsjonssprøyter for ei lite veka framover og pussing av kuttkantar og sårområde rundt øyrer og bak bogen. Deretter avtale om oppstalling i ein kalveboks i kvigefjøset hjå bror min si familie for ei rehabiliteringsperiode.

Etter halvannan månad med kvigeflokken som sosialt substitutt var dei akutte skadane grodde og den stakkars gimra fekk returnere heim til saueflokken i eit langt meir vårleg landskap enn då dramaet stod på. Litt stivbeint i starten i mangel av fri mosjon under skadeopphaldet, men det tok ikkje lenge før ho kjende seg heime, og då saueflokken kom i møte, var det full fart inn blant gamle vener og slektningar. Litt merkeleg lukt bar ho nok med seg, men ikkje verre enn at under foringa like etter  var ho ivrig deltakar midt i flokken, og i dagane etter var det lite som åtferdsmessig fortalde om «nær-døden-opplevinga» ho hadde hatt ikkje så mange vekene før. Men mangel på øyrer kunne ho ikkje gjere så mykje med. Eit særdrag som vil følgje henne livet ut og heile tida vere eit minne om hendinga som også gav henne eit sjølvsagt namn. Ørnhild vart ho heitande, og det vesle, spirande livet ho hadde innabords, det var der framleis då ho kom heim att. Så får tida vise kva som openberrar seg i det.

Søndag 13.mars var vi komne til drama nr. 2:

Ein telefon frå næraste granne gav melding om ein sau som hadde gått seg fast i myra. Dyret var drege opp, men var ikkje i god forfatning. Rask utrykking og ikkje alt for langt unna. I lyngheia er det berre ei botnlaus myr med flytetorv, og etter at snø og frost var borte, var det ingen ting som bar der. Eit reint tilfellet ville at folket hadde fått auge på den stakkars ungvéren. Berre hovudet med horna og halsen bak til bogtoppen var synleg over vatnet i det gjørmeholet han hadde plumpa i. Véren var sant nok berga på land, men mykje liv var der ikkje. Greidde ikkje å halde hovudet opp sjølv, og føtene var like makteslause. Det var lite tvil om at det framleis stod om livet.


Ei provisorisk båre i form av ein samanlagd sol-stol fekk duge, og etter ein transport gjennom uryddig lynghei fekk véren puste ut inne på eit engstykke omkransa av skog. Etter å vorte tørka og massert, var det ikkje verre enn at han greidde å kravle seg litt rundt på kne og tok også til seg av mat, men det var likevel ikkje tvil om at her var det behov for innadørs oppvarming.

 

Tur i trillebåre og deretter plassert på eit varm badegolv vart neste etappe, og endeleg kunne stakkaren finne seg sjølv att. To minutt etter at han kjende varmen under seg, var han i gang med jortinga. To timar seinare stod han endeleg på føtene, og ytterlegare ein time til, så bles han i nasen og trampa først med eine framfoten, deretter med den andre. Var ein vér så var ein  vér og då fekk ein bere seg åt som ein også. Med ytterlegare ei natt innadørs tok han godt til seg av godsaker han vart boden om morgonen før han fekk fridomen tilbake i mildt vårvér, fann att flokken sin, men heldt seg kledeleg i bakgrunnen seinare på dag. Gårdagens drama var framleis litt for synleg med pjuskete og skiten ullfell. Det trengs nok nokre dagar før slike spor vert borte.

To hendingar som begge ligg innafor det ein må rekne med kan hende med dyr på beite, somtid på innmark, kanskje oftare i utmark. Kongeørna er innafor rekkevidde heile tida, heile året, men på 20 år med utegangardrift har dette likevel ikkje hendt meir enn fem gonger. To gonger med nyfødde lam sjølv om fleire hundre lam har vorte fødde, alle utadørs, to gonger med årslam på etterfølgjande vinter, og denne gongen med eit ungdyr i djupsnøen, alle gongane i kombinasjon med situasjonar som har gjort dyra sårbare. Denne gongen vart dyret berga fordi eg tilfeldigvis kom forbi innafor dei få minutta som var på rett side. På same måten som at grannane mine tok søndagsturen sin akkurat på det tidspunktet og gjekk akkurat den stien denne dagen og hadde augene med seg. Det var ikkje tilfelle  den dagen for mange år sidan som ein  sau, ein avlsvér og eit verlam vart borte. Terrenget vart tråla frå ende til annan, både med folk og hund i fleire dagar utan resultat, men først etter ein månad då snø og is tina bort, fann hunden min tilfeldig dei arme tre dyra, drukna i ei overgrodd torvgrav, akkurat stor  nok og djup nok til at dei tre dyra som hadde hamna der, ikkje hadde sjanse til å kome seg opp att og djup nok til at dei drukna. Tydelegvis offer for sine drifter i brunsten då den attraktive søya hadde dumpa i gropa og dei to verane openbert hadde jumpa etter. Berre horna på den eine véren viste så vidt i vass-skorpa og vart oppdaga av ein velfungerande hundenase. Nokre gonger er det farleg kort veg mellom liv og død, og ofte slumpetreff som avgjer resultatet.

Alv Ottar Folkestad