tirsdag 28. juni 2016

Villsaudrift og tilgang til vatn - påminning om klippe-/røytekravet

Vi har bak oss ein periode med lite nedbør over store deler av landet, særlig så langs kysten av Vestlandet til Midt-Norge. På same måte som for barfrostperiodar om vinteren har dette ført til utfordringar og for nokre villsaubønder problem i form av minkande tilgang til vatn og i verste fall ikkje tilgang på vatn i beiteområdet.

Tørkeskade i marka, då er det ofte fare på fære - Foto: Daniel Fjørtoft
Det skjerpar krava til oss alle til å ha kontinuerleg oversikt over situasjonen og at dyra våre har nok tilgang til beite og fôr, og ikkje minst vatn. Dette skulle vere sjølvsagt for alle og følgjer av våre eigne vedtekter, men uansett forpliktande etter dyrevelferdslova og nærare omtale og presisert i «Forskrift om velferd for småfé» og der spesielt under § 20 om fôr og vatn, første og fjerde avsnitt: «Fôring av og beitegrunnlaget for småfé skal være tilstrekkelig og slik sammensatt at det dekker dyras behov for fôr og vann av god kvalitet, og de skal ha kontinuerlig tilgang til vann.» og «Fôr og vann skal lagres og plasseres slik at kvaliteten ikke forringes.»
 
Eg må derfor tilstå at eg i går vart noko forskrekka over ein telefon og spørsmål til Norsk villsaulag om kor vidt villsau (= gamalnorsk sau) treng tilgang til vatn når dei er ute på beite. Den aktuelle situasjonen var at ein bekk i eit innegjerda beiteområde hadde tørka inn, slik at villsauflokken som beita der, knapt hadde tilgang til vatn. I diskusjonen som hadde utvikla seg lokalt, var det fleire som hevda at villsauene ikkje hadde behov for tilgang til vatn når dei gjekk på grasbeite og at dei fekk den væske dei trengde gjennom graset. Dette skulle vere folk som sjølve hadde erfaring med villsaudrift.

Lat det vere tindrande klart: Dyra våre treng tilgang på vatn, og tørkeperiodar kan bli kritiske både for vasstilgang og for redusert tilvekst av beitegrunnlag. Ei oppfatning av at villsaudrift er lik frikopling frå ansvar for dyra og deira velferd, dokumenterer ein fundamental mangel på føresetnad for å kunne ha villsau i det heile. Innafor vår organisasjon er det eksklusjonsgrunnlag frå medlemskap. For husdyrhald i seg sjølv gir det grunnlag for straffereaksjonar med medhald i dyrevelferdslova og forskrifta om dyrevelferd for småfé. Jamfør det som er sitert i første avsnittet.

"Vatning" av villsau vinterstid - Foto: Daniel Fjørtoft
"Vatning" av villsau vinterstid - Foto: Daniel Fjørtoft
Det er likevel grunn til å understreke at når dyra har fritt val til beite og tilgang til store areal, har dei ei vanvittig fin nase til å finne både mat og vatn, men føresetnaden er at det finst innafor det arealet dyra har tilgang til. Det er alle dyreeigarar forplikta til å vite og ha oversikt over. For innegjerda område vil denne valgfridomen raskt verte innskrenka, meir til meir avgrensa arealet er, og då skal skal vi alltid vere på forskot med situasjon og utvikling. Lat oss derfor sleppe å få fleire telefonar av den typen som kom i går. Villsaudrift er ein tradisjonell og ypperleg måte å hauste av naturgjeven (og kultivert) produksjon, men dyra våre er ikkje i stand til å leve av ingen ting, og med det utgangspunkt som spørsmålet hadde, skal dyra ikkje eingong kunne leve av «luft og kjærleik» etter som kjærleiken til dyra syns å mangle. Då blir det i alle fall ingen ting å leve av.

Eit tilleggsspørsmål i same samtalen: Kva med klipping av dyra? I den aktuelle flokken gjekk fleire dyr med «fotsid kappe». Her er svaret frå Norsk villsaulag like kategorisk: Alle har plikt til å sjå til at dei vaksne dyra er fri ullfellen  frå og med midtsommars. For dei som har sjølvrøytande dyr (feller sjølv), er ansvaret å sjå til at dyra verkeleg er kvitt alt. For dei som ikkje har sjølvrøytande dyr, eller der røytinga berre er delvis og der gammal ull tovar seg inn i ny ull, er kravet at dyra skal klippast. For dei som har dispensasjon for utedrift etter § 18 i velferdsforskrifta for småfé, er kravet at dyra skal ha beskyttande ullfell til vern om vinteren. Skal dette kravet oppfyllast, må klipping vere fullført seinast 1. juli. Samtidig krev god dyrevelferd at dyra også får kvitte seg med ullfellen før sommarvarmen set inn. Klipping/napping/røyting skal altså tilfredstille to viktige omsyn for dyra: Unngå overoppvarming i sommarhalvåret og sikre fullvaksen ullfell for varme i den kalde årstida. Konklusjon: Det er eit ufråvikeleg krav at all gammalfell skal vere borte frå midtsommars av.

Alv Ottar Folkestad, leiar Norsk villsaulag - NVL

tirsdag 7. juni 2016

Brennpunkt utmark

Fredag før årsmøtet i Norsk Villsaulag vart det arrangert fagsamling med fokus på utmarksbeiting. Eit vidt spekter av foredragshaldarar stod klare, og ein fullsett sal var spent på kva dei skulle få servert.


Kloke ord - Foto: Daniel Fjørtoft
Namnet på samlinga var inspirert av Brennpunktserien om utmarksbeite og intensiveringa av landbruket. Formell arrangør var Haugaland Landbruksrådgiving, og ein håpte på å famne breiare enn berre villsaunæringa. I Haugaland har ein gode erfaringa med sambeiting av sau og storfe, og programmet var difor ikkje berre retta mot villsaudrift.


Publikum fekk mellom anna høyre brennande innlegg om lyngheiane og skjøtsel av desse, støtteordningar og om juridiske utfordringar knytt til gjerdelov og beitelagsstifting. Eit av høgdepunkta var nok Tore Johan Enderstvedt, visebrannsjef i Sveio, som delte erfaringane frå deira organiserte lyngbrenning, og korleis dei samarbeidde med landbruksmyndigheitene og lokale grunneigarar for å sikre topp kompetanse, redusering av brannrisiko i utmark og ikkje minst den truga naturtypa kystlynghei. Dette var eit innlegg som mange skeptiske brannsjefar rundt om i landet skulle fått med seg!



Dagen vart avslutta med ein fantastisk tur til Kringsjå, der dei frammøtte fekk servert nydeleg mat og historier i triveleg lag, før det bar ut i marka, der Mons Kvamme fungerte som fag-guide.

Markvandring på Kringsjå i Haugesund - Foto: Daniel Fjørtoft

For meir info og presentasjonane frå foredragshaldarane, sjå Haugaland Landbruksrådgiving sine sider


På vegne av Norsk Villsaulag, vil vi rette ei stor takk til alle som tok seg tid til å møte, foredragshaldarar, Tom Melkevik på Kringsjå og ikkje minst primus motor Annlaug Fludal og Ove Stumo.

Daniel Fjørtoft
Norsk Villsaulag

søndag 22. mai 2016

Sunnmøre Villsaulag: Årsmøte 2016

Torsdag 12. mai vart det avhelde årsmøte i Sunnmøre Villsaulag på Lanternen i Herøy. Årsmøtet starta med ein fagdel, der utviklinga innan produksjonstilskot og villsau-ull stod på agendaen. Mone Løvøy rapporterar:

20 medlemmar møtte opp til årsmøte, som starta med ein fagdel der vi hadde besøk av Oddvar Gjerde frå landbrukskontoret. Vi snakka også litt om villsau-ull som råvare og resurs.

Produksjonstilskot:
Gjerde informerte om endringane for produksjonstilskot som kom etter den nye regjeringa i 2014. Kravet om omsetning på 20 000 kr fall då vekk, i staden kom eit frådrag i tilskotet på kr 6000. I tillegg har fylkesmennene på vestlandet gått saman og utarbeidd felles retningslinjer som landbrukskontora skal bruke saman med ei skjønnsmessig vurdering.
Desse retningslinjene går ut frå tanken om «allminneleg jordbruksdrift», at ein skal ha ei næringsinntekt (drive produksjon) og omsette slakt. Det vert rekna med at ein minst skal ha 0,91  slakta lam pr søye. Alternativt må ein dokumentere sal av livdyr og eller at ein har sett på/overvintra ein del lam. Departementet seier tydeleg at dei ynskjer at flest mogleg av lamma vert slakta om hausten.

Oddvar Gjerde oppklarar situasjonen rundt kriteria for tilskot
I tillegg er det slik at Gamal Norsk rase skal ha eit snitt på 12,9 kg i slaktevekt for å få tilskot, det er likevel godkjent eit avvik på 70%, slik at dersom ein har mindre enn gjennomsnittleg 9 kg slaktevekt pr dyr vil det kunne gje trekk/eller ikkje tilskot.  Det vart ein diskusjon der det kom fram at Norsk Villsaulag har tenkt å gå inn for at ein skal vurdere slakteklasser i staden, fordi sjølv om lam av Gamal Norsk Sau er av ulik storleik om hausten, vil dei fleste likevel vere slaktemodne. 
Det er også viktig å merke seg at ein må sørge for at alt på søknadsskjemaet skal vere rett, for at ein ikkje skal få trekk. Har ein sendt inn før fristen, og oppdagar ein feil, så kan ein levere ny søknad på papir til landbrukskontoret innan fristen.
Gjerde seier at dersom vi vil fremje endringar, må det jobbast opp mot Sau og Geit og Småbrukarlaget.

Villsau-ull som råvare og resurs:
Bruken av ull er meir i tida, og difor er dette tema. Me må verte meir beviste på ulla som resurs. Sunnmøre Villsaulag hadde ullkurs på Larsnes i vinter, og kanskje vil vi køyre eit slikt kurs til, og dersom interesse eit oppfølgingskurs.
Dersom ein vil sende ull til spinning sjølv, kan ein det, men det er eit års ventetid frå du «melder inn» ulla til du får sendt den. Du kan sende blant anna til Selbu spinneri og Telespinn.
Eit tips frå eit par av medlemmane er at villsau-ull «jagar» vekk hjort og rådyr. Dersom ein heng ull rundt eigedomen, vil dyra ikkje kome inn. Det er forsøkt for eksempel i ein frukthage på Linge i Valldal, med godt resultat.
North Atlantic Native Sheep And Wool Conference vert halden i Lofoten 21. - 25. september 2016. De kan lese meir om denne på nettsida http://www.native-sheep.no/ eller på facebook: North Atlantic Native Sheep and Wool Conference.

I samband med denne konferansen vert det ei utstilling på Gjermundnes i veke 46-48. Her viser Karin Flatøy Svarstad produkt av skinn og ull frå alle landa som er med.  Vi vert oppfordra til å ta turen til denne utstillinga.

Årsmøtet

Etter fagdelen var ferdig, vart det servert mat, før det formelle årsmøtet tok til.

Alv Ottar Folkestad, som har vore leiar i gjeldande periode, vart i 2015 valt til ny leiar i Norsk Villsaulag, og ønskja difor avløysing i lokallaget. Egil Kvalsund, som også tidlegare har hatt leiarvervet, vart ny leiar. 

Alv Ottar (til venstre) mottek heimedyrka blomar som takk for innsatsen frå Egil Kvalsund, som vart ny leiar.

Driv du med villsau på Sunnmøre, og er endå ikkje medlem? Meld deg inn i dag å ta del i spennandes villsau-aktivitetar!

onsdag 11. mai 2016

Beitetrykk i kystlynghei


Tre rådgjevarar i Rogaland har sett på beitetrykk i kystlynghei med fokus på produksjon av kjøtt og produksjon av landskap.  Arbeidet med rapporten kom i gang ut frå eit ønske om å samla nye og gamle data rundt bruk av kystlynghei som beiteressurs. Rapporten er ikkje heilt fersk, men er stekt anbefalt til alle som endå ikkje har lest den, og vil fungere som eit godt underlag til fagdagen om kystlynghei som skal arrangerast i samband med årsmøtet i NVL den 3. juni i Haugesund.




onsdag 30. mars 2016

Hald av datoen - årsmøte i Norsk Villsaulag 4. og 5. juni

Det vert årsmøte i Norsk Villsaulag den 4. og 5. juni 2016 med Haugaland Villsaulag som praktisk arrangør.


Stad: Park Inn by Radisson Haugesund Airport Hotel.
Tidlegare har årsmøtet starta kl. 11.00 med lunsj og fagleg innhald etter det. Det vert truleg også tilfellet i år. Endeleg tidspunkt vert varsla i innkallinga.

Vi diskuterer fagleg tema og er open for innspel.  Førebur samling av rasetypisk villsau frå fleire brukarar på sundagen herunder 2 kandidatar til seminverar.  Her kan vi få ei god drøfting av korleis villsauen skal sjå ut.

Styret i Norsk Villsaulag sender endeleg innkalling.

(saka fortsett under bilete)
Brenning av kystlynghei - Foto: Daniel Fjørtoft

I samband med årsmøtet vert det også arrangert Kystlyngkonferanse fredag 3 juni.

Dette er ein konferanse restaurering av kystlynghei.  Målgruppe er brukarar/bønder som beiter og skjøtter kystlynghei. På bakgrunn av erfaringar frå Haugalandet tek vi opp tilretteleggjing, informasjon, organisering og gjennomføring.

Aktuelle tema er vedtekter for beitelag, avtalar med grunneigarar, regler for gjerder og bruk av marka, korleis finne og tolke gamle gjerdeskjøn og andre tema.

Av "autoritetar" kjem professor Anders Lundberg UiB, Mons Kvamme frå Lyngheisenteret, Audun Steinnes frå Fylkesmannen i Rogaland og Annlaug Fludal frå Landbruksrådgjevinga.
Av brukarar prøver vi å få med nøkkelpersonar frå dei 10-12 prosjekta som er i gong på Haugalandet.

Konferansen er på same hotellet som årsmøtet, men dagen før, fredagen, heile dagen.  Detaljar kjem vi attende til.

For Haugaland Villsaulag
Ove Stumo

Leiar